De geschiedenis van Leiden is op Amsterdam na de rijkst gevulde geschiedenis van Holland. Toch is die geschiedenis lang niet altijd bekend. In de column Plaatsen van Herinnering neemt Leidenaar en historicus Joost Bleijie u wekelijks mee naar een plek in Leiden waar een bijzondere gebeurtenis heeft plaatsgevonden of naar een plek waar een beroemde historische Leidenaar gewoond of gewerkt heeft. Deze week de legende die heeft plaatsgevonden in Breestraat 177, want wie leefde daar eigenlijk ‘onbenit’?
–door Joost Bleijie
Een Leidse legende: Er was eens een apotheker die in de 17e eeuw in het pand op de hoek van de Breestraat en het Steenschuur gevestigd was. Voor zijn werkzaamheden verzamelde hij kruiden van over de hele wereld, zo ook kruiden uit China. Volgens de legende had hij een levering uit het Verre Oosten gekregen, waar een giftige spin zich in had verscholen. De spin ontsnapte en hield zich verborgen in de naastgelegen herberg. Daar zou hij niet alleen de gasten de stuipen op het lijf gejaagd hebben, maar tevens twee gasten hebben gebeten. Gevolg: twee mensen waren in de herberg op mysterieuze wijze gestorven. Niemand kende de ware oorzaak.
Waar komt deze legende vandaan? Waarschijnlijk van de drie gevelstenen die in de muur van Breestraat 177 zijn ingemetseld. Links en rechts staan twee identieke rechthoekige vormen die door kunnen gaan als grafkist. Die staan dus symbool voor de twee mysterieuze doden. In het midden staat een beeltenis van iets wat lijkt op een spin met het jaartal 1632 en de tekst Wie leefter onbenit. Wat zoiets kan betekenen als wie leeft hier onopgemerkt. De gevelstenen vertellen dus het verhaal van een spin die in 1632 onopgemerkt leefde en onopvallend twee gasten van de naastgelegen herberg liet sterven door een giftige beet. Je kan je echter afvragen of de twee rechthoekige vormen ook daadwerkelijk grafkisten zijn en of de spin wel een spin is? Spinnen hebben immers altijd 8 poten en geen 10. Op de middelste gevelsteen zijn duidelijk 10 poten en zelfs twee scharen te zien. Is het misschien een krab?
Wie leefter Onbenit heeft waarschijnlijk een heel andere betekenis dan een spin in een herberg. In de 16e eeuw waren er veel mensen die niet konden lezen en schrijven. Waar we tegenwoordig communiceren met letters die mensen kunnen lezen, communiceerden mensen in de 16e eeuw veel al via beeltenissen. Die konden mensen interpreteren. Zo is er een gevelsteen in Leiden waar een brandspuit op staat. Mensen ‘lazen’ deze steen als ‘hier is de brandweer gevestigd’. Onbenit betekent niet te benijden. Ofwel iemand die geen jaloezie opwerkt. De krab is daar het symbool voor. Krabben lopen immers niet vooruit maar zijwaarts. Iemand die niet vooruitloopt is iemand die geen progressie of verbetering boekt en dus niet te benijden. In dit pand leefde dus iemand die niet te benijden was. Dat konden de Leidenaren van toen dus aan de beeltenis zien. Of was het toch geen krab maar een giftige spin?
