De geschiedenis van Leiden is op Amsterdam na de rijkst gevulde geschiedenis van Holland. Toch is die geschiedenis lang niet altijd bekend. In de column Plaatsen van Herinnering neemt Leidenaar en historicus Joost Bleijie u wekelijks mee naar een plek in Leiden waar een bijzondere gebeurtenis heeft plaatsgevonden of naar een plek waar een beroemde historische Leidenaar gewoond of gewerkt heeft. Deze week zitten wordt een wel heel bijzondere gracht beschreven. Op het oog heeft de Groenhazengracht niets speciaals, maar in de 17e eeuw was dat wel anders.

Midden in het oude centrum van Leiden, vlak bij het statige Rapenburg, ligt een smal grachtje met een bijzondere naam: de Groenhazengracht. Voor de meeste inwoners en bezoekers is het vooral een pittoreske plaats met mooie gevels en bootjes op het water, maar de naam herinnert aan een geheel ander verleden. Een verleden om rooie oortjes van te krijgen.

De naam Groenhazengracht klinkt voor moderne oren misschien vreemd: een ‘groene haas’ aan het water? Historisch gezien heeft het echter niets te maken met dieren, planten of water. De naam gaat terug naar een bijnaam van een vrouw die in deze buurt woonde: een prostituee die bekend stond als “Groen Haasje”. Deze bijnaam kreeg ze naar verluidt omdat ze vaak groene kleding droeg. De term haasje werd in die tijd wel gebruikt om te verwijzen naar een prostitué; het was geen officiële naam, maar een volksbenaming. Groene Haasje kan dus duiden op een prostituee met een opvallend groen kledingstuk. Namen en bijnamen werden in die tijd wel vaker gegeven met een uiterlijk kenmerk als basis.

In de 16e en 17e eeuw was de Groenhazengracht de Rosse Buurt van Leiden. Een andere benaming was de Billenburch, een wellicht wat treffender naam voor het stadsdeel waar prostituees openlijk hun beroep uitoefenden. In andere grote Europese steden had je soortgelijke buurten, maar wat Leiden bijzonder maakt, is dat een straatnaam letterlijk naar een specifieke persoon uit die wereld verwijst. De locatie van de Rosse Buurt in Leiden was geen toeval. In veel steden bevonden zich dergelijke wijken aan de randen van van de stad, in de buurt van stadpoorten, kazernes en oefenterreinen.  In Leiden grenst de Groenhazengracht aan de Doelenpoort en het Arsenaal ofwel het oefenterrein van de schutterijen. Het was een plek waar veel mannen kwamen, vooral soldaten. Omdat soldaten vaak huurlingen waren die ver van huis waren, zochten ze in Leiden niet alleen naar gezelligheid en amusement, maar ook naar betaalde intimiteit. Hun echtgenotes leefden vaak ver weg.

Het Groene Haasje was één van de meest bekende vrouwen in de Leidse Rosse Buurt van die tijd. Haar huisje staat er nog steeds. Het is het kleine roze huisje met het typisch Hollandse trapgevel. Tegenwoordig is dit een van de meest gefotografeerde huizen van Leiden, niet omdat het nog een bordeel is, maar juist vanwege de opmerkelijke kleur. Velen weten waarschijnlijk niet dat dit huisje in het verleden een bordeel was.