De geschiedenis van Leiden is op Amsterdam na de rijkst gevulde geschiedenis van Holland. Toch is die geschiedenis lang niet altijd bekend. In de column Plaatsen van Herinnering neemt Leidenaar en historicus Joost Bleijie u wekelijks mee naar een plek in Leiden waar een bijzondere gebeurtenis heeft plaatsgevonden of naar een plek waar een beroemde historische Leidenaar gewoond of gewerkt heeft. Deze week zitten we aan het begin van de 17e eeuw als een groep Engelse gelovigen in Leiden terechtkomt. Plaats van Herinnering is de Vliet, centraal staan The Pilgrims.
-door Joost Bleijie
Het herdenkbeeldje dat symbool staat voor het vertrek van de Pilgrims
Wie vandaag door de Kloksteeg in Leiden wandelt, vlak bij de Pieterskerk, loopt onbewust over heilige grond van de Amerikaanse geschiedenis. Hier vestigde zich aan het begin van de zeventiende eeuw een groep Engelse geloofsvluchtelingen. In Leiden vonden The Pilgrims tijdelijk een thuis. Ze waren afkomstig uit Engeland en waren zogenaamde puriteinen die zich hadden losgemaakt van de Engelse Anglicaanse staatskerk omdat ze vonden dat die nog te veel op het katholicisme leek. Hun kritische houding werd niet geaccepteerd. Daarom staken The Pilgrims in 1608 de Noordzee over om zich in het geloofstollerantere Holland te vestigen. Eerst in Amsterdam maar ruim een jaar later in Leiden.
The Pilgrims groeiden uit tot zo’n driehonderd leden, die zich voornamelijk vestigden in de buurt van de Pieterskerk. Ze woonden en werkten in de smalle straten rond de Kloksteeg en de huidige Beschuitsteeg. De meesten waren eenvoudige ambachtslieden: wevers, drukkers en schoenmakers. Hun geestelijk leider was John Robinson, een geleerde en predikant die zich inschreef aan de Universiteit van Leiden. Robinson was een man van intellect en verdraagzaamheid. Zijn woning, vlak bij de Pieterskerk, diende ook als kerkruimte voor de gemeenschap. In de gevel van het Jean Pesijnhofje (kloksteeg 21) is dit nog op een ingemetselde steen zichtbaar.
Ondanks hun religieuze vrijheid bleef het leven in Leiden zwaar. De Pilgrims leefden bescheiden en zagen hun kinderen steeds meer “verhollandsen”. Na ruim tien jaar besloot een aantal van hen dat het tijd was voor een nieuwe start. Niet in Leiderdorp of Katwijk maar ‘aan de andere kant van de wereld’ ofwel de Nieuwe Wereld. In 1620 vertrok een deel van de groep via de Leidse Vliet, waar nog een beeldje staat, via Delfshaven en Southampton in Engeland met het schip Mayflower richting Amerika. Zij worden gezien als de grondleggers van de huidige Verenigde Staten. Ze namen een stukje Leids cultureel erfgoed mee de plas over: Leidens Ontzet. Van Thanksgiving wordt beweerd dat dit geïnspireerd is op ons Ontzet. Leidens Ontzet was immers een soort dankdag voor de gekregen vrijheid. Thanksgiving is een dankfeest voor een succesvolle oogst. Het afstammen van een van deze Pilgrims is in Amerika hetzelfde als wat voor Europeanen ‘van adellijke afkomst’ is. Het betekent heel wat. Presidenten Roosevelt (Teddy en Franklin) en Bush (George H.W. en George H) zijn nazaten van de Leidse Pilgrims. Opvallend is dat in de naam van FDR nog een stukje Leidse geschiedenis verborgen zit. Delano in Franklin Delano Roosevelt is een verbastering van De Lannoy of de la Noye. Dat was weer een naam die textielmigranten eind 16e eeuw vanuit het zuiden naar Leiden brachten.
