De geschiedenis van Leiden is op Amsterdam na de rijkst gevulde geschiedenis van Holland. Toch is die geschiedenis lang niet altijd bekend. In de column Plaatsen van Herinnering neemt Leidenaar en historicus Joost Bleijie u wekelijks mee naar een plek in Leiden waar een bijzondere gebeurtenis heeft plaatsgevonden of naar een plek waar een beroemde historische Leidenaar gewoond of gewerkt heeft. Deze week zitten we in de 16e eeuw, de eeuw van het Beleg en Ontzet van Leiden. Plaats van Herinnering: De Waalse Kerk aan de Breestraat – De pest 

-door Joost Bleijie- 

Nadat de Spanjaarden eind mei 1574 teruggekeerd waren en aan een tweede Beleg van Leiden begonnen waren, werd de stad wederom hermetisch afgesloten. De Leidenaren hadden het nagelaten om de voedselvoorraden weer aan te vullen en ook de schansen rondom Leiden waren niet onklaar gemaakt. Zonder enige moeite konden de Spanjaarden hun posities rondom Leiden weer innemen. De Leidenaren waren op elkaar aangewezen. Het is dan ook niet zo gek dat er in de zomer van 1574 steeds grotere schaarste ontstond aan zowel etenswaren als drinken. Niet lang na de start van het tweede Beleg werden de Leidenaren door het stadbestuur op rantsoen gezet.  

Een rattenvlo – bron afbeelding: Wikipedia

Naast de zichtbare vijand die zich buiten de stad verschanst had, kreeg Leiden in de zomer van 1574 te maken met een onzichtbare vijand. Een vijand die doorgaans veel meer angst inboezemde dan de Spanjaarden. Uit het niets werden mensen ziek. Ze kregen vreselijke builen op armen en benen of hoestten zich de hele dag het leplazarus. Het erge was dat men niet wist waar de ziekte vandaan kwam, hoe ze de ziekte moesten behandelen en hoe je een uitbraak kon voorkomen. Men wist eigenlijk helemaal niets over de pest. Verder dan dat een pestuitbraak een straf van God was voor het losbandige leven dat de Leidenaren leefden, kwam men niet. Dat de pest door een op rattenvlooien levende bacterie werd overgebracht was onbekend.  

De pest kwam in twee vormen voor. Veruit de meeste mensen kreeg de builenpest. Pusserige bulten ontstonden op de plek waar de bacteriedragende rattenvlooien de mens gebeten had. Zonder behandeling, en die was er in 1574 nog niet, overleefde minder dan 40% deze vorm van de pest. Zieken moesten vooral binnen blijven en hun huis markeren zodat iedereen wist dat er een ‘pestleijer’ woonde. Aan de deur werd een baal stro gehangen zodat iedereen met een flinke boog om het besmette pand heen kon lopen. In sommige gevallen kwamen de mensen in een pesthuis terecht. De Waalse Kerk aan de Breestraat diende tijdens het Beleg als pesthuis. De tweede pestvorm was de longpest. Deze vorm ging gepaard met enorme hoestaanvallen. 90% van de geïnfecteerden stierf, al kwam deze pestvorm iets minder vaak voor. De pest werd ook wel de zwarte dood genoemd. Mede door deze naam maar vooral door de vele sterfgevallen die deze onzichtbare vijand als gevolg had, was men banger voor de pest dan voor de zichtbare Spaanse vijand.  

===

Literatuur