De geschiedenis van Leiden is op Amsterdam na de rijkst gevulde geschiedenis van Holland. Toch is die geschiedenis lang niet altijd bekend. In de column Plaatsen van Herinnering neemt Leidenaar en historicus Joost Bleijie u wekelijks mee naar een plek in Leiden waar een bijzondere gebeurtenis heeft plaatsgevonden of naar een plek waar een beroemde historische Leidenaar gewoond of gewerkt heeft. We zitten deze week in de 18e eeuw en beschrijven de bijzondere band die Amerikaanse presidenten met Leiden hebben. Een van hen, John Quincy Adams, woonde zelfs enige tijd in Leiden. Plaats van Herinnering: Langebrug 45
Dat een Amerikaanse president banden met Leiden heeft, klinkt misschien vergezocht. Toch loopt er een verrassend directe lijn van de Sleutelstad naar het Witte Huis. Die verbinding begint bij de Pilgrims: Engelse religieuze vluchtelingen die in het begin de 17e eeuw hun toevlucht zochten in Leiden. In 1609 arriveerde er een groep Engelse separatisten in Leiden. Ze waren op de vlucht voor religieuze vervolging in Engeland en vonden in de jonge Republiek een ongekende mate van geloofsvrijheid. De Pilgrims vestigden zich rond de Pieterskerk. Toch bleef hun verblijf tijdelijk. Uit angst dat hun kinderen te veel “verhollandsten”, vertrok een deel van hen in 1620 met de Mayflower naar Noord-Amerika. Daar stichtten zij Plymouth Colony, een van de eerste permanente nederzettingen in New England. Sommige Amerikaanse presidenten stammen van hen af. John Adams en Jogn Quincy Adams niet, maar zij woonden wel voor langere tijd in Leiden.
Deze geschiedenis van de Pilgrims kreeg later een bijna heilige status in de Amerikaanse nationale identiteit. Presidenten verwezen geregeld naar de Pilgrims als voorbeeld van religieuze vrijheid, doorzettingsvermogen en democratische idealen. Opmerkelijk veel presidenten bleken familiebanden met de Pilgrims te hebben. Onder hen bevinden zich onder anderen Franklin D. Roosevelt, George H. W. Bush en George W. Bush. De meest directe Leidse presidentenband vinden we echter bij John Quincy Adams. Zijn vader, John Adams, was tijdens de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog diplomaat in Europa. In 1797 werd hij de 2e president van de VS. In 1780 stuurde Adams sr. zijn veertienjarige zoon naar de Universiteit Leiden om er rechten en klassieke talen te studeren. Daarmee werd John Quincy Adams de enige Amerikaanse president die daadwerkelijk in Leiden woonde. Adams jr zou in 1825 de zesde president van de VS worden.
De jonge Adams verbleef in een stad die toen internationaal bekendstond als intellectueel centrum. De universiteit trok studenten uit heel Europa aan en stond bekend om haar relatief vrije academische klimaat. Voor Adams was Leiden meer dan een studieplek: hij leerde er diplomatieke omgangsvormen, vreemde talen en Europese politiek kennen. Die vorming zou later cruciaal blijken. Leiden heeft dus niet alleen invloed gehad op de vroege Amerikaanse kolonisatie, maar ook op de intellectuele vorming van een toekomstige president. Van de Pilgrims in de schaduw van de Pieterskerk tot een jonge John Quincy Adams in de collegebanken van de universiteit: de geschiedenis van Leiden blijkt onverwacht diep verweven met die van Amerika.
