De geschiedenis van Leiden is op Amsterdam na de rijkst gevulde geschiedenis van Holland. Toch is die geschiedenis lang niet altijd bekend. In de column Plaatsen van Herinnering neemt Leidenaar en historicus Joost Bleijie u wekelijks mee naar een plek in Leiden waar een bijzondere gebeurtenis heeft plaatsgevonden of naar een plek waar een beroemde historische Leidenaar gewoond of gewerkt heeft. Deze week zitten we in de eeuw van het Beleg. Plaats van Herinnering: Leiderdorp (oude Dorp) – Het tweede Beleg begint 

-door Joost Bleijie- 

Eind mei 1574 gingen er geruchten in Leiden rond dat de Spanjaarden teruggekeerd waren. Als dat zo zou zijn dan was dat een enorme tegenvaller voor de Leidenaren. Niet alleen hadden ze met een terugkeer geen rekening gehouden, tevens hadden ze het nagelaten om de aangebroken voorraden weer aan te vullen en de schansen waarin de Spanjaarden tijdens het eerste Beleg gelegerd waren onklaar te maken. De schansen lagen er nog net zo bij zoals de Spanjaarden ze hadden achtergelaten toen ze in maart 1574 vetrokken waren. Bovendien waren er geen soldaten meer in Leiden om de stad te verdedigingen. Alleen vrijbuiters. Niemand in de stad wist of de geruchten die rondgingen juist waren. ‘Er is maar een manier om daarachter te komen’ moet Andries Allertsz ,Hopman van de Leidse Vrijbuiters, gedacht hebben, ‘en dat is door buiten de stad te gaan kijken’. Op 28 mei 1574 verliet Allertsz dan ook met een club vrijbuiters de stad om op verkenning te gaan om te zien of de geruchten juist waren. 

De Spanjaarden die in maart 1574 weggetrokken waren in oostelijke richting om daar slag te leveren tegen Lodewijk van Nassau, waren niet eens in de oostelijke Nederlanden aangekomen. Halverwege de trip, toen de ‘Leidse’ Spanjaarden in de buurt van Utrecht hun tentenkamp hadden opgezet, kwam het nieuws binnen dat de strijd tegen Lodewijks legers al gestreden was. Op 14 april 1574 hadden de Spanjaarden onder leiding van Sancho d’Avila met Lodewijk en Hendrik van Nassau afgerekend tijdens de Slag op de Mookerheide. De Spaanse soldaten bij Utrecht konden rechtsomkeer maken en teruggaan naar Leiden om daar het Beleg voort te zetten. Eind mei kwamen ze weer aan in de Leidse regio. Allertsz zou dat tijdens zijn verkenningstocht ontdekken.  

De vrijbuiters slopen richting het gefortificeerde Leiderdorp, thans het Oude Dorp, om te zien of het waar was dat Spaanse soldaten zich de schansen rondom Leiden weer hadden toegeëigend. Allertsz zal vooropgegaan zijn. Tussen Leiden en Leiderdorp raakten ze slaags met Spaanse soldaten. Op een vrij brute manier hadden ze antwoord gekregen op de vraag of de geruchten van een Spaanse terugkeer juist waren. Al snel waren de vrijbuiters genoodzaakt zich terug te trekken. Gehavend kwamen ze weer in Leiden aan. Andries 

Allertsz was tijdens de gevechten levensgevaarlijk gewond geraakt. Niet lang nadat hij was teruggekeerd naar Leiden stierf hij aan zijn verwondingen. Dat maakt Andries Allertsz niet alleen de eerste maar ook vrijwel de enige Leidenaar die sneuvelde tijdens het Beleg van Leiden.

===

Literatuur:

Dick E.H. De Boer e.a.- Leiderdorp tijdens de 80-jarige oorlog (2021)