De geschiedenis van Leiden is op Amsterdam na de rijkst gevulde geschiedenis van Holland. Toch is die geschiedenis lang niet altijd bekend. In de column Plaatsen van Herinnering neemt Leidenaar en historicus Joost Bleijie u wekelijks mee naar een plek in Leiden waar een bijzondere gebeurtenis heeft plaatsgevonden of naar een plek waar een beroemde historische Leidenaar gewoond of gewerkt heeft. Deze week zitten we in de Vroege Middeleeuwen (ca 500 – ca 1000). Plaats van Herinnering: De Burcht – Leitheriburch.

De Leidse Burcht anno nu

De Burcht van Leiden is wellicht het meest in het oog springende, het meest iconische monument van Leiden. Heel veel burchten zoals deze zijn er niet meer in Nederland. De Burcht zoals die er nu staat komt uit de 12e eeuw. Toen is de ronde muur gebouwd. De Burcht had toen vooral een militaire functie. Het verleden van de Burcht gaat echter verder terug dan de 12e eeuw. In de 9e en/of 10e eeuw werd er op de plek van de huidige Burcht al een heuvel opgeworpen. Een kunstmatige heuvel met een platte bovenkant die ook wel motte wordt genoemd. De heuvel was vooral bedoeld voor mensen om op te schuilen tegen het regelmatig stijgende water van de Rijn. De Rijn was toen nog de hoofdstroom van de rivier en trad om die reden regelmatig buiten haar oevers. Als dat zover was, konden de bewoners naar de heuvel toe om droge voeten te houden. De burchtheuvel werd regelmatig opgehoogd om mensen daadwerkelijk droge voeten te laten houden. In de beginperiode was er dus nog geen sprake van een stenen Burcht, maar van een heuvel waarop palissaden stonden waarbinnen de Leidenaren konden schuilen. Waarschijnlijk heeft er ook een huisje met een toren gestaan.

De motte (heuvel) in het Belgische Zoutleeuw

Pas in de 11e / 12e eeuw kreeg deze heuvel een militaire functie. De palissaden maakten plaats voor een ronde, stenen burcht die veel beter te verdedigingen was dan de houten constructies die erop stonden. Dat was in de tijd dat de Burggraaf zijn intrede deed. Alewijn I van Leyden, geboren in 1050, overleden in 1110 was de eerste Leidse Burggraaf. Een aparte functie naast de bestaande graaf van Holland. Over zowel de burggraaf als de Burcht volgen nog een aantal columns en podcasts. Terug naar de vluchtheuvel: Het saillante detail is dat deze heuvel buiten de het groeiende stadje Leiden lag. Aan de andere kant van de Nieuwe Rijn, ter hoogte van de huidige Waag, ontstond de nederzetting Leithon die gaandeweg de tijd Leiden is gaan heten. Daar woonden de mensen. Wanneer ze dus moesten schuilen voor het stijgende water of voor gevaar dat al dan niet via het water dreigde, deden ze dat buiten de stad. Daar kwam met de groei van Leiden en de bouw van muren en het aanleggen van singels gaandeweg de tijd steeds meer verandering in. Het gerucht gaat dat de Leidenaren in 1574 op de Burcht hebben ‘geschuild’ toen de Spanjaarden de stad belegerden. Waarschijnlijk onjuist: Het is flink proppen als je 15.000 Leidenaren op de Burcht wil krijgen