De geschiedenis van Leiden is op Amsterdam na de rijkst gevulde geschiedenis van Holland. Toch is die geschiedenis lang niet altijd bekend. In de column Plaatsen van Herinnering neemt Leidenaar en historicus Joost Bleijie u wekelijks mee naar een plek in Leiden waar een bijzondere gebeurtenis heeft plaatsgevonden of naar een plek waar een beroemde historische Leidenaar gewoond of gewerkt heeft. Deze week zitten we in de 16e eeuw, de eeuw van het Beleg en Ontzet van Leiden. Plaats van Herinnering: Sint Jeroensbrug Rapenburg (plaats) – LEIDEN ONTZET!
Volgens de overleveringen was hij een weesjongen die woonde bij zijn moeder (??) in een zijstraat van de Koepoortsgracht. In de avond van 2 oktober hoorde Cornelis Joppensz buiten een flink kabaal en is gaan kijken. Hij zag dat de Koepoort was ingestort waarna hij op de stadsmuur klom om te bekijken wat er buiten de muren aan de zuidkant van de stad gaande was. In de verte, tegen de donkere horizon, zag hij lichtjes van fakkels. Het waren de vertrekkende Spanjaarden. Zij hadden van Valdés het bevel gekregen te vertrekken. Het water stond ze inmiddels tot aan hun navel. Dat lint van lichtjes bootsen wij nog ieder jaar na door middel van de Taptoe.
Bij het aanbreken van de nieuwe dag, 3 oktober, bood het weestjongetje (??) zich aan om voor 6 stuivers te gaan kijken bij de Lammenschans. Vanaf de stadsmuren aan de zuidkant van de stad was de Lammenschans niet meer zichtbaar vanwege de dichte mist. Toch sloop Joppensz ernaartoe. Er was afgesproken dat hij bij aankomst met zijn muts zou zwaaien als de kust veilig was. Of hij dat gedaan heeft is niet bekend. Vanwege de dichte mist was er niets te zien. Joppensz kwam er als eerste achter dat de Lammenschans verlaten was. Volgens de legende zou hij ook de langsvarende geuzen de weg hebben gewezen. Hij is waarschijnlijk ook de eerste geweest die de nog warme pot met hutspot vond. Hij was echter niet degene die de hutspot mee naar Leiden nam. Dat was Gijsbert Schaeck. Het beeldje van Cornelis Joppensz bij Station Leiden Lammenschans klopt dus niet helemaal. Op de sokkel staat dat hij een weesjongen was en te zien is dat hij de hutspot mee naar Leiden zeult. Beiden dus niet waar. Ook de plek van het beeldje is incorrect. In 2020 is ontdekt dat de Lammenschans een kilometer zuidelijker, namelijk bij de Lammebrug lag. Daar herinnert overigens helemaal niets aan de De Lammenschans of de geuzen die in aantocht waren om de stad te ontzetten.
Het verhaal van Cornelis Joppensz is nauwelijks te bewijzen. Toch wordt het ieder jaar aan alle basisschoolleerlingen doorverteld. Wat we wel weten is dat op 3 oktober 1574 de geuzen rond 09:00 uur onder de Sint Jeroensbrug doorkwamen, bepakt met Haring en Wittebrood. De bevolking was uitzinnig want Leiden was Ontzet! Sommige Leidenaren sprongen in het water en verdronken bij gebrek aan zwemdiploma’s. Sommigen aten zo veel zoute haring dat ze er dood bij neervielen. De geuzen en de Leidenaren begonnen spontaan een dankdienst in de nabijgelegen Pieterskerk. Men zong onder andere psalm 9, een danklied voor een grote verlossing!
